Pamięć, upamiętnianie i aktywizm pamięci

Program wydarzenia

W pierwszym kwartale 2025 roku zrealizowaliśmy dwuczęściowy cykl wydarzeń poświęconych aktywizmowi pamięci, który odbył się w Warszawie (20–21 lutego) i Krakowie (27 marca). Oba spotkania skierowane były do różnych grup odbiorców – od naukowców i edukatorów, po artystów i aktywistów – i miały na celu budowanie przestrzeni dialogu na temat pamięci, upamiętnienia i zaangażowania obywatelskiego we współczesnej Europie.

Dwudniowe warsztaty w Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN zgromadziły profesjonalistów zajmujących się dziedzictwem, przedstawicieli organizacji pozarządowych, edukatorów oraz młodych i średniozaawansowanych badaczy. Spotkanie współorganizowano z oddolną inicjatywą akademicką skupioną wokół tematyki Holokaustu. Celem warsztatów było wspieranie wymiany doświadczeń i wyników badań na temat aktywizmu pamięci. Zostały zorganizowane we współpracy z oddolną inicjatywą młodych i średniozaawansowanych naukowców, którzy starają się zbudować środowisko wspierające dla początkujących i średniozaawansowanych badaczy pracujących nad tematami związanymi z Holokaustem z różnych perspektyw metodologicznych i instytucjonalnych. Była to okazja do wprowadzenia tematu aktywizmu pamięci do tej grupy i sieci, przedstawienia wyników badań przeprowadzonych przez niektórych partnerów konsorcjum w ramach poprzedniego projektu finansowanego przez UE i przeszkolenia ich w zakresie metod i podejść opartych na aktywizmie pamięci. Program warsztatów obejmował siedem sesji tematycznych, sesję terenową i warsztaty prowadzone przez Fundację Zapomniane. Omówione tematy obejmowały aktywizm pamięci związany z miejscami i przestrzeniami (np. byłymi gettami), mapy aktywizujące zaangażowanie społeczne (np. Jizker Bicher jako świadectwa Holokaustu), a także wyzwania związane z identyfikacją i upamiętnieniem nieoznakowanych miejsc pochówku ofiar Holokaustu. Wieczorem 20 lutego uczestnicy wzięli udział w premierze książki Justyny Majewskiej „Mury i pęknięcia. Przestrzenie getta warszawskiego” w Żydowskim Instytucie Historycznym.

Druga część cyklu odbyła się w Krakowie i była skierowana do artystów, kuratorów, działaczy społecznych i osób pracujących z dziedzictwem kulturowym. Wydarzenie rozpoczęło się spektaklem teatralnym „Jeszcze Polska nie zginęła / Poland Is Not Yet Lost”, po którym odbyła się sesja szkoleniowa oraz moderowana dyskusja z twórcami przedstawienia, prowadzona przez dr Aleksandrę Kumalę. Uczestnicy rozmawiali o roli sztuki w kształtowaniu pamięci społecznej, o możliwościach i ograniczeniach artystycznych interwencji oraz o tym, jak działania artystyczne mogą stawać się formą obywatelskiego zaangażowania. Spotkanie zakończyła sesja networkingowa.

Cykl warsztatów stanowił istotny element projektu ReActMem, wspierając transnarodowy dialog na temat aktywizmu pamięci, sztuki i dziedzictwa. Dzięki spotkaniom udało się stworzyć przestrzeń do wymiany doświadczeń, zainicjować nowe relacje i pogłębić refleksję nad współczesnymi wyzwaniami związanymi z pamięcią zbiorową i jej upamiętnianiem.

📸 Vira Kosina