Reinterpretacje granic, przemocy i oporu na pograniczach Europy

Program wydarzenia

W kwietniu w Świnorojach, w bezpośrednim sąsiedztwie polsko-białoruskiego pogranicza, Instytut Slawistyki Polskiej Akademii Nauk (IS PAN) zorganizował międzynarodowe seminarium poświęcone krytycznej analizie przemocy granicznej, infrastruktury kontroli oraz strategii oporu. Punktem wyjścia do dyskusji była potrzeba ponownego przemyślenia badań nad migracją, uchodźstwem i przymusowym przemieszczaniem się, z uwzględnieniem doświadczeń osób w drodze oraz perspektywy działań zaangażowanych.

Podczas seminarium zaprezentowano szerokie spektrum podejść badawczych i praktycznych, które wskazywały na systemowy charakter przemocy granicznej oraz jej powiązanie z rozbudowaną infrastrukturą fizyczną i technologiczną. Dyskutowaliśmy o roli murów, systemów nadzoru i technologii zautomatyzowanych w kształtowaniu współczesnych „krajobrazów granicznych”, a także o wykorzystaniu środowiska naturalnego jako elementu infrastruktury kontroli. Istotnym wątkiem była również dokumentacja przemocy i praktyki upamiętniania, traktowane jako narzędzia przeciwdziałania niewidzialności i wymazywaniu doświadczeń migrantów.

Ważnym elementem rozmów było odniesienie do historii regionu Podlasia i pamięci Zagłady, a także pytanie o to, w jaki sposób przeszłość rezonuje z obecnymi kryzysami i reakcjami społecznymi. Seminarium pozwoliło zestawić różne porządki pamięci i wskazać ich znaczenie dla współczesnych debat o odpowiedzialności, solidarności i prawach człowieka.

Program obejmował nie tylko prezentacje i dyskusje, ale także działania terenowe i formy artystyczne. Seminarium otworzył spacer graniczny prowadzony przez Ingę Hajdarowicz i Natalię Judzińską, który wprowadził uczestników w lokalny kontekst pogranicza. Kolejny spacer, prowadzony przez Ewę Moroz-Keczyńską, zwracał uwagę na środowisko Puszczy Białowieskiej oraz wpływ kryzysu granicznego na przyrodę. Uczestnicy wzięli także udział w spektaklu „Mały doktor wrócił” w reżyserii Joanny Troc, opartym na historii Arsalan Azzaddina, lekarza zaangażowanego w pomoc osobom dotkniętym kryzysem humanitarnym.

Seminarium zgromadziło osoby z wielu krajów, reprezentujące różne środowiska badawcze i aktywistyczne. Tworząc przestrzeń do wymiany między nauką, praktyką i działaniami społecznymi, wydarzenie wzmocniło refleksję nad współczesnymi formami przemocy granicznej oraz możliwościami reagowania na nie poprzez wiedzę, solidarność i zaangażowanie.

📸 Kamila Fijałkowska, Karolina Bielenin-Lenczowska, Natalia Bloch, Natalia Judzińska