Seminarium na temat cmentarzy żydowskich w Lublinie

Program wydarzenia

Seminarium poświęcone Nowemu Cmentarzowi Żydowskiemu w Lublinie odbyło się 12 czerwca 2025 roku i składało się z dwóch części: wykładu terenowego na terenie nekropolii oraz spotkania eksperckiego zorganizowanego w siedzibie Instytutu Europy Środkowej. Wydarzenie miało na celu podniesienie świadomości na temat aktualnej sytuacji tego ważnego, lecz w dużej mierze zapomnianego miejsca – obszaru o dużej wartości historycznej, który przez lata pozostawał poza głównym nurtem działań konserwatorskich i edukacyjnych.

Wydarzenie zrealizowane zostało we współpracy z Gminą Wyznaniową Żydowską w Warszawie (właścicielem terenu), Ośrodkiem „Brama Grodzka – Teatr NN” oraz Instytutem Europy Środkowej. Szczególny nacisk położono na niezabezpieczony fragment cmentarza, który obecnie funkcjonuje jako ogólnodostępna zieleń – miejsce spacerów z psami i skrót komunikacyjny – pomimo znajdujących się tam grobów wojennych.

W spacerze edukacyjnym wzięli udział przedstawiciele władz lokalnych, lubelskich uczelni i instytucji badawczych, aktywiści oraz osoby zaangażowane w ochronę dziedzictwa żydowskiego. Wizyta na cmentarzu była okazją do przybliżenia historii miejsca oraz zaprezentowania metod pracy nad upamiętnianiem cmentarzy żydowskich, wypracowanych przez organizatorów na przestrzeni ostatnich lat.

Druga część wydarzenia – seminarium eksperckie – odbyła się w siedzibie Instytutu Europy Środkowej. W jego trakcie zaprezentowano różne podejścia do pracy z rozległymi terenami cmentarnymi, z perspektywy historii, archeologii, zarządzania zielenią i zaangażowania społecznego. Wśród prelegentów znaleźli się: Monika Tarajko i prof. Andrzej Trzciński (historia cmentarza), Lena Rubenfeld (FestivAlt – praca ze społecznościami w miejscach trudnej pamięci), dr Szymon Lenarczyk („Wykop na Poziomie” – kontekst archeologiczny) oraz Maciej Walczak (Proscape – zarządzanie zielenią na cmentarzach żydowskich).

Wydarzenie zgromadziło 29 uczestników – przedstawicieli miejskich i wojewódzkich urzędów konserwatorskich, pracowników Urzędu Miasta, badaczy, edukatorów i społeczników. W seminarium udział wzięła również – online – Sylwia Kędzierska-Jasik, przewodnicząca Gminy Wyznaniowej Żydowskiej w Warszawie, a swoją obecnością rangę spotkania podkreślił Naczelny Rabin Polski, który także zabrał głos w formule zdalnej. Uczestnikami wydarzenia byli głównie obywatele Polski; w gronie tym znalazła się także jedna aktywistka żydowska z Belgii, osobowo związana z historią tego miejsca.

Seminarium było pierwszym z planowanej serii działań mających na celu zaangażowanie lokalnej społeczności w proces przywracania pamięci o cmentarzu i jego ochrony. Kolejne wydarzenie ma koncentrować się na dialogu pomiędzy lokalnymi mieszkańcami a osobami związanymi z tradycją żydowską i historią tego miejsca. Długofalowym celem jest stworzenie modelu odpowiedzialnej, interdyscyplinarnej opieki nad cmentarzem, łączącego badania historyczne, edukację, działania konserwatorskie i wspólnotową refleksję.

📸 Alicja Mroczkowska