Cykl sesji edukacyjnych

Program wydarzenia

Fundacja Urban Memory zrealizowała cykl edukacyjnych działań terenowych w Złotoryi, Wrocławiu i Oławie, poświęconych ochronie, dokumentowaniu i interpretacji materialnych śladów żydowskiego dziedzictwa. Program koncentrował się na macewach i ich fragmentach odnajdywanych w przestrzeni publicznej, często wtórnie wykorzystanych w murach, chodnikach czy infrastrukturze powojennej. Poprzez warsztaty, wizyty studyjne i spotkania z lokalnymi społecznościami uczestnicy poznawali praktyczne metody identyfikacji, dokumentacji oraz ochrony rozproszonego dziedzictwa.

Pierwsze wydarzenie odbyło się w Złotoryi i zostało przygotowane we współpracy z Towarzystwem Miłośników Ziemi Złotoryjskiej. Uczniowie szkół podstawowych i ponadpodstawowych uczestniczyli w warsztatach terenowych prowadzonych na obszarze zniszczonego i zarośniętego cmentarza żydowskiego. Po wprowadzeniu historycznym przygotowanym przez Romana Gorzkowskiego oraz prezentacji żydowskich tradycji pogrzebowych prowadzonej przez Aleksandra Schwarza uczestnicy rozpoczęli praktyczne działania dokumentacyjne. Wykonywali dokumentację fotograficzną, opisywali stan zachowania odnalezionych fragmentów macew oraz podejmowali próby odczytania zachowanych inskrypcji. Warsztaty obejmowały również rozmowę o współczesnych formach upamiętniania i troski o miejsca pamięci.

Drugie spotkanie odbyło się na Starym Cmentarzu Żydowskim przy ul. Ślężnej we Wrocławiu i zostało przygotowane dla uczestników programu „Reconnecting after March 1968”, realizowanego we współpracy z Ministerstwem Spraw Zagranicznych RP. Podczas spaceru edukacyjnego prowadzonego przez Renatę Krakowską-Wilkoszewską uczestnicy poznawali wielowarstwowe dziedzictwo żydowskie, niemieckie i polskie obecne na nekropolii. Zaprezentowano również przykłady cyfrowej dokumentacji i trójwymiarowych modeli nagrobków, pokazując, w jaki sposób nowoczesne technologie wspierają ochronę i badanie dziedzictwa.

Trzecie wydarzenie, zatytułowane „Powrót macewy”, odbyło się w Oławie. Punktem wyjścia była historia marmurowej macewy odnalezionej w 2025 roku w Jelczu i zidentyfikowanej jako nagrobek Moritza Brucka, pochowanego niegdyś na cmentarzu żydowskim w Oławie. Dzięki współpracy inicjatywy Spod Ziemi Patrzy Breslau, Gminy Wyznaniowej Żydowskiej we Wrocławiu, lokalnych aktywistów oraz Fundacji Urban Memory możliwe było ustalenie pochodzenia nagrobka i jego powrót na teren dawnego cmentarza. Spotkanie połączono z prezentacjami dotyczącymi historii miejscowej społeczności żydowskiej, biografii Moritza Brucka oraz zjawiska wtórnego wykorzystywania macew i innych nagrobków po II wojnie światowej. Wydarzenie stało się symbolicznym gestem przywracania pamięci oraz przykładem tego, jak działania dokumentacyjne mogą prowadzić do konkretnych form opieki nad dziedzictwem.

Wszystkie trzy wydarzenia łączyło przekonanie, że ochrona dziedzictwa nie ogranicza się do działań instytucjonalnych, ale wymaga aktywnego udziału lokalnych społeczności, edukatorów, badaczy i aktywistów. Poprzez pracę terenową, wspólne odkrywanie historii i praktyczne działania dokumentacyjne program wspierał rozwój lokalnych kultur pamięci oraz budował większą świadomość znaczenia żydowskiego dziedzictwa w krajobrazie współczesnej Polski.

Fot. Andrzej Skobejko, Aga Jabłońska.