Czy można „odziedziczyć” miasto? Nie tylko jego budynki, mosty i ulice, ale też jego ciszę, nieobecności i przemilczenia?
Podczas wrześniowego panelu „Wrocław Nieoczywisty” rozmawialiśmy o tym, jak Wrocław – dawne Breslau – mierzy się z przeszłością, która bywa niewygodna, zatarła się w pamięci albo została celowo wymazana. W progach Uniwersytetu Wrocławskiego spotkali się badacze, muzealnicy i aktywiści, by wspólnie poszukać języka, który pozwoli mówić o tej złożonej historii.
Zapraszamy do obejrzenia i odsłuchania rozmowy - jest już dostępne nagranie na kanale YouTube UMFu (link powyżej).
Zdjęcia z wydarzenia i portretowe prelegentów: Michał Mroczkowski
Zdjęcie na grafice eventu: Jarosław Suleja
Projekt graficzny: Arek Fochtman
UWIKŁANE KOLEKCJE I WEWNĘTRZNA DEKOLONIZACJA
Wystawa Uwikłane stała się punktem wyjścia do rozmowy o losach wrocławskiej kolekcji pozaeuropejskiej. Tysiące obiektów z dawnych niemieckich kolonii trafiło po wojnie do wrocławskich instytucji. Dziś wracają do dyskusji – nie jako eksponaty, lecz świadkowie historii. Bo dekolonizacja w Polsce zaczyna się od refleksji nad własnymi uwikłaniami.
CMENTARZE, KTÓRE NIE ZNIKNĘŁY
Rozmowa o dawnych niemieckich nekropoliach ujawniła, jak łatwo pamięć potrafi stać się niewidzialna. Zrównane z ziemią cmentarze zamieniono w parki i skwery – ale pod ich powierzchnią wciąż spoczywają ludzkie szczątki i historie. Dziś aktywiści przywracają im głos, stawiając tablice, tworząc lapidaria, opowiadając o tym, co przestało być widoczne, ale nigdy nie przestało istnieć.
OD „TRUDNEGO DZIEDZICTWA” DO „WRAŻLIWEJ SPUŚCIZNY”
Zamiast mówić o „trudnym dziedzictwie”, prof. Renata Tańczuk zaproponowała pojęcie „wrażliwej spuścizny” – tego, co dziedziczymy, nawet jeśli nie prosiliśmy o to w spadku. Bo Wrocław to nie tylko miasto odbudowane po wojnie, lecz także przestrzeń, w której przenikają się polskie, niemieckie, żydowskie i czeskie losy, wspomnienia i zapomnienia.
NAJBARDZIEJ WRAŻLIWE OBIEKTY
Odlewy ludzkich twarzy, nagrobek ze swastyką, kolorowe garnki z obozów koncentracyjnych – te przedmioty nie pozwalają nam pozostać obojętnymi. Każdy z nich opowiada o granicy między pamięcią a zapomnieniem, między nauką a dehumanizacją.
KU PRZYSZŁOŚCI
Panel zakończył się refleksją, że muzea, archiwa i uczelnie nie są tylko miejscami przechowywania historii, ale też przestrzeniami terapii kulturowej. To właśnie w nich uczymy się, że przeszłość nie jest monolitem – lecz zbiorem przenikających się głosów, które razem tworzą opowieść o nas samych.
Dziękujemy wszystkim, którzy uczestniczyli w tej rozmowie – za odwagę, za uważność i za gotowość do słuchania. Bo Wrocław to miasto, które wciąż się uczy mówić o sobie.
PUBLIKACJE
Już wkrótce ukaże się katalog kolekcji Muzeum Uniwersytetu Wrocławskiego oraz anglojęzyczny numer “Prac Kulturoznawczych” poświęcony wrażliwej spuściźnie i repatriacji szczątków ludzkich, m.in. kolekcji czaszek zgromadzonych w Australii przez niemieckiego badacza Hermanna Klaatscha.
Czwartek
18 września, 2025
17.00
Oprowadzanie kuratorskie po wystawie „Uwikłane. Dawne Pozaueropejskie Zbiory Etnograficzne Uniwersytetu Wrocławskiego”
dr Urszula Bończuk-Dawidziuk
Muzeum Uniwersytetu Wrocławskiego
18.00
Panel dyskusyjny
Oliwia Mimi Bosomtwe - moderatorka
Agata Stasińska
prof. dr hab. Renata Tańczuk
dr Alan Weiss
dr Joanna Ślaga
Instytut Geografii i Rozwoju Regionalnego Uniwersytetu Wrocławskiego (sala 332)
Oprowadzanie kuratorskie po wystawie „Uwikłane. Dawne Pozaueropejskie Zbiory Etnograficzne Uniwersytetu Wrocławskiego”
dr Urszula Bończuk-Dawidziuk
Historyczka sztuki i muzealniczka. Studiowała we Wrocławiu, Warszawie i Frankfurcie nad Odrą. Autorka i współautorka książek, artykułów naukowych, haseł do katalogów, leksykonów i encyklopedii. Współautorka katalogów zbiorów i wystaw. Wiceprezes Stowarzyszenia Muzeów Uczelnianych, członkini Stowarzyszenia Historyków Sztuki, Stowarzyszenia Muzealników Polskich i Historische Kommission für Schlesien. Interesuje się historią sztuki i kultury około 1800 roku oraz dziejami wrocławskiego muzealnictwa. Obecnie pracuje w Muzeum Uniwersytetu Wrocławskiego, gdzie zajmuje się badaniem kolekcji uniwersyteckich.
18 września, 2025 17.00
Muzeum Uniwersytetu Wrocławskiego
Oprowadzanie kuratorskie dr Urszuli Bończuk-Dawidziuk z Muzeum Uniwersytetu Wrocławskiego po wystawie „Uwikłane. Dawne Pozaueropejskie Zbiory Etnograficzne Uniwersytetu Wrocławskiego”.
Wystawa „Uwikłane” przybliża historię i zbiory dawnego Muzeum Antropologiczno-Etnograficznego w Breslau, gromadzonych od około 1900 roku w kontekście niemieckiego kolonializmu (1884–1919). Przetrwałe zbiory tej nieistniejącej już instytucji, dziś przechowywane w Państwowym Muzeum Etnograficznym w Warszawie, rzucają światło na trudne dziedzictwo i współczesne wyzwania dekolonizacji muzeów.
Panel dyskusyjny
Oliwia Mimi Bosomtwe - moderatorka
Autorka książki „Jak biały człowiek. Opowieść o Polakach i innych” (W.A.B 2024) opisującej polskie wyobrażenia o Czarności i doświadczenia czarnych Polaków, prezentowanej na wystawach w Nowym Jorku i Brukseli. Interesuje ją historia polskich relacji z Czarnością i Afryką Subsaharyjską. Pisze teksty, prowadzi spotkania oraz bywa kuratorką wystaw. Absolwentka międzywydziałowych indywidualnych studiów humanistycznych na UW. Pracuje nad doktoratem z socjologii na Uniwersytecie SWPS. Była redaktorka naczelna portalu Noizz.pl. Współpracuje m.in. z miesięcznikiem „Znak”.
Agata Stasińska
Adiunktka w Galerii Sztuki XII-XV w. Muzeum Narodowego we Wrocławiu, doktorantka Stacjonarnych Studiów Doktoranckich Nauk o Kulturze na Uniwersytecie Wrocławskim. Członkini ICOM Polska. Autorka licznych artykułów naukowych i popularnonaukowych. Kierowniczka grantu poświęconego badaniom materiałów archiwalnych dotyczących średniowiecznej kolekcji sztuki MNWr. Zainteresowania badawcze: późnogotycka rzeźba na Śląsku, średniowieczna pobożność i dewocja, badania proweniencyjne. Drugim obszarem jej zainteresowań są historia niemieckiej etnologii i dekolonizacja. Prowadzi badania nad sztuką pozaeuropejską w Breslau, ze szczególnym uwzględnieniem zbiorów Muzeum Antropologiczno-Etnograficznego w przedwojennym Wrocławiu. Współkuratorka wystawy „Uwikłane. Dawne pozaeuropejskie zbiory etnograficzne Uniwersytetu Wrocławskiego”.
prof. dr hab. Renata Tańczuk
Instytut Kulturoznawstwa, Uniwersytet Wrocławski. Kulturoznawczyni, doktor habilitowana, profesor w Instytucie Kulturoznawstwa Uniwersytetu Wrocławskiego, członkini Komitetu Nauk o Kulturze Polskiej Akademii Nauk. Prowadzi badania w zakresie studiów nad rzeczami i kolekcjonerstwem, sound studies i soundscape studies. Interesuje się kondycją współczesnej humanistyki oraz nowymi obszarami badań humanistycznych. Należy do zespołów badawczych Pracowni Badań Pejzażu Dźwiękowego oraz Laboratorium Współczesnej Humanistyki. Autorka monografii Ars colligendi. Kolekcjonerstwo jako forma aktywności kulturowej (Wrocław 2011), Kolekcja – pamięć – tożsamość. Studia nad kolekcjonerstwem (Wrocław 2018) oraz współredaktorka m.in. tomów: Audiosfera. Studia (Wrocław 2016), Sounds of War and Peace. Soundscapes of European Cities in 1945 (Berlin 2018).
dr Alan Weiss
Dolnoślązak, z wykształcenia doktor literaturoznawstwa. Z pasji od prawie dwudziestu lat aktywista na rzecz zwierząt i przyrody. Współpracuje z Miesięcznikiem „Dzikie Życie” i Stowarzyszeniem „Pracownia na rzecz Wszystkich Istot”. Od czterech lat wyczytuje także historie z kamieni nagrobnych. Współtwórca inicjatywy „Spod ziemi patrzy Breslau”, która zajmuje się pozostałościami po cmentarzach dawnego Wrocławia.
dr Joanna Ślaga
Uniwersytet Jagielloński – Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego. Doktor nauk o kulturze i religii, magister prawa. Zastępczyni dyrektora Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie. Członkini Komisji Rektorskiej ds. Dziedzictwa Uniwersytetu Jagiellońskiego i Collegium Medicum UJ. Od lat współpracuje również w ramach sieci europejskich konsorcjów, m.in. jako członkini UMAC, Coimbra Heritage Working Group, Universeum oraz w ramach sojuszu UNA Europa. Zajmuje się problematyką ochrony zbiorów muzealnych, ich statusu oraz specyfiki kolekcji uniwersyteckich jako części dziedzictwa akademickiego.
18 września, 2025 18.00
Instytut Geografii i Rozwoju Regionalnego Uniwersytetu Wrocławskiego (sala 332)
Podczas panelu zastanowimy się, jak współcześnie opowiadać o dziedzictwie trudnym, zapomnianym lub spornym – zarówno w przestrzeni wystawienniczej, jak i miejskiej. Szczególną uwagę poświęcimy niemieckim cmentarzom we Wrocławiu, które stanowią ważny, lecz wciąż nieoswojony element lokalnej pamięci.
W dyskusji udział weźmie jedna z kuratorek wystawy: mgr Agata Stasińska (Muzeum Narodowe we Wrocławiu), a także naukowa konsultantka wystawy, kulturoznawczyni, specjalizująca się w tematyce kolekcjonerskiej prof. dr hab. Renata Tańczuk. Do rozmowy zaprosiliśmy także dr Alana Weissa, przedstawiciela Spod Ziemi Patrzy Breslau, które od lat bada i dokumentuje ślady przeszłości obecne w przestrzeni współczesnego Wrocławia, w tym właśnie losy dawnych cmentarzy niemieckich. Do dyskusji dołączy również dr Joanna Ślaga wicedyrektorka Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego, która aktywnie rozwija strategię muzeum najstarszego polskiego Uniwersytetu, a także współtworzy normatywne regulacje dotyczące wystawiania wrażliwego dziedzictwa w muzeach.
Pl. Uniwersytecki 1
Muzeum Uniwersytetu Wrocławskiego
