1/7
Program wydarzenia
Wystawa „Archiwum Krajobrazu” prezentowana w Kazerne Dossin w Mechelen w Belgii w dniach od 7 maja do 30 czerwca 2025 roku była poświęcona nieupamiętnionym miejscom pochówku ofiar Zagłady na terytorium Polski. Projekt powstał z inicjatywy Fundacji Zapomniane i stanowił efekt współpracy z Polish Institute Brussels, Fundacją Urban Memory, CEJI – A Jewish Contribution to an Inclusive Europe oraz Kazerne Dossin. Projekt był częścią programu polskiej prezydencji w Radzie UE w 2025 r.
„Archiwum Krajobrazu” opowiada o mniej znanym rozdziale historii Zagłady – o setkach grobów Żydów zamordowanych poza obozami zagłady, często w lasach, przydrożnych rowach, na obrzeżach wsi i miast. Fundacja Zapomniane od ponad dekady pracuje nad lokalizowaniem tych miejsc, ich oznaczaniem i upamiętnianiem zgodnie z żydowskim prawem religijnym. Dotychczas zlokalizowano około 300 takich grobów, z czego ponad 100 zostało oznaczonych, a kilkanaście trwale upamiętnionych. Wystawa pokazywała nie tylko wyniki tych działań, ale także sposób, w jaki krajobraz staje się świadkiem historii – nosi jej ślady i pozwala, poprzez badania, odzyskiwać pamięć o ofiarach.
Kuratorką wystawy była dr Aleksandra Janus, za badania artystyczne odpowiadał Aleksander Schwarz. W wystawie udział wzięli również stali współpracownicy Fundacji: dr Szymon Lenarczyk (Wykop na Poziomie), dr inż. Sebastian Różycki (Politechnika Warszawska) oraz Agnieszka Nieradko. Materiały do wystawy przygotowała Maria Banaś, a trzy filmy dokumentujące działania badawcze Fundacji wyreżyserował Krzysztof Gajewski.
Integralną częścią programu były trzy oprowadzania kuratorskie prowadzone przez Hannę Jaumin, które odbyły się 1, 21 i 29 czerwca. Spotkania te cieszyły się dużym zainteresowaniem ze strony lokalnej społeczności oraz odwiedzających z innych miast i krajów. Oprowadzania stworzyły przestrzeń do refleksji, zadawania pytań i pogłębiania wiedzy o nieupamiętnionych ofiarach Zagłady oraz sposobach, w jakie dziś można przywracać im godność poprzez badania, sztukę i wspólne działania pamięciowe.
Wystawa „Archiwum Krajobrazu” była nie tylko prezentacją wyników badań, lecz także przypomnieniem o obecności nieobecnych, próbą odbudowania relacji między krajobrazem a pamięcią, między tym, co minione, a tym, co nadal obecne w przestrzeni i w zbiorowej świadomości.
📸 Antoine Rassart / Melting Prod
