Konferencja o pamięci publicznej

Program wydarzenia

Fundacja Zapomniane, we współpracy Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN, zrealizowała cykl „Konferencja o pamięci publicznej”, którego celem było stworzenie przestrzeni dialogu pomiędzy badaczami, aktywistami pamięci, muzealnikami i specjalistami zajmującymi się dziedzictwem. Program łączył refleksję naukową z praktyką upamiętniania, działaniami prowadzonymi w miejscach pamięci oraz doświadczeniami osób na co dzień pracujących z trudnym dziedzictwem.

Pierwszą część cyklu stanowiły V i VI Warsztaty Badaczy Zagłady, współorganizowane przy wsparciu United States Holocaust Memorial Museum (USHMM). Spotkania zgromadziły badaczy Zagłady na wczesnym i średnim etapie kariery naukowej, tworząc przestrzeń do prezentacji badań, dyskusji i wymiany doświadczeń.. Dyskusje dotyczyły między innymi Zagłady Romów karpackich, wpływu współczesnego dyskursu politycznego na wiedzę o Zagładzie, architektury (nie)pamięci w dawnych sztetlach i miejscach pochówku oraz współczesnych metod edukacji o Holokauście. Uczestnicy odwiedzili również wystawę „Siła słów. O językach żydowskich” w Muzeum POLIN, która stała się punktem wyjścia do rozmowy o roli języka w budowaniu pamięci.

Drugie seminarium naukowe poświęcono językowi opisu Zagłady oraz sposobom, w jakie narracje historyczne wpływają na kształtowanie pamięci publicznej. Punktem wyjścia były analizy wojennych kronik, w tym dziennika Ludwika Landaua, a także refleksja nad pierwszymi powojennymi wystawami dotyczącymi Zagłady i ich znaczeniem dla rozwoju współczesnych praktyk upamiętniania.

Program został uzupełniony o dwa wydarzenia skierowane przede wszystkim do aktywistów pamięci i specjalistów zajmujących się dziedzictwem. W Muzeum POLIN odbyło się spotkanie przygotowane wspólnie z Fundacją Miszpucha, podczas którego prof. Dariusz Stola i dr Natalia Romik rozmawiali o antysemickiej kampanii Marca 1968 oraz o wystawie poświęconej temu wydarzeniu. Dyskusja dotyczyła roli muzeów, społeczeństwa obywatelskiego i oddolnych inicjatyw w kształtowaniu pamięci publicznej oraz sposobów łączenia badań naukowych z działaniami społecznymi.

Cykl zakończyło seminarium terenowe na cmentarzu żydowskim przy ul. Okopowej w Warszawie. Podczas spaceru badawczego uczestnicy analizowali materialne ślady Zagłady i różne strategie ich upamiętniania obecne na terenie nekropolii. Dr Aleksandra Janus przedstawiła zmieniające się języki i estetyki upamiętniania, pokazując, jak ewoluowały formy pamięci od pierwszych powojennych inicjatyw po współczesne praktyki oparte na współpracy z lokalnymi społecznościami. Seminarium stworzyło przestrzeń do wspólnej refleksji nad odpowiedzialnością za miejsca pamięci i rolą praktyków w ich ochronie.

Łącząc seminaria naukowe, spotkania eksperckie, wizyty studyjne oraz działania terenowe, cykl wzmocnił współpracę pomiędzy środowiskiem akademickim, instytucjami kultury i organizacjami społecznymi. Uczestnicy nie tylko wymieniali doświadczenia i prezentowali wyniki badań, lecz także wspólnie wypracowywali nowe pomysły na projekty badawcze, edukacyjne i upamiętniające. Program pokazał, że odpowiedzialna pamięć publiczna powstaje dzięki współpracy różnych środowisk oraz dialogowi pomiędzy nauką, praktyką i aktywizmem społecznym.

📸 Katarzyna Winiarska