Spacery śladami dziedzictwa kulturowego we Wrocławiu

Program wydarzenia

Cykl obejmował trzy spacery teamtyczne w miejscach dziedzicta kulturowego miasta, prowadzone przez różnych ekspertów, poświęcone w dużej mierze terenowi zniszczonego cmentarza żydowskiego przy ul. Gwarnej we Wrocławiu. Dwa z nich to pogłębione sesje edukacujne omawiające historię i specyfikę urbanistyczną terenu cmentarza, a trzeci to spacer miejski śladami dziedzictwa żydowskiego Wrocławia, który zakończył się na terenie cmentarza omawiając jego specyfikę, historię i plany upamiętnienia.

Pierwsze wydarzenie odbyło się 10.10.2025 r. i było to spacer pt. „Zielone Upamiętnienie Gwarnej” prowadzony przez Agę Jabłońską z UMF oraz dr Justynę Rubaszek z Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu (UPWr) dla studentów UPWr na kierunku Architektura Krajobrazu. Wizyta terenowa przybliżyła kontekst historyczny i przestrzenny obszaru cmentarza oraz obejmowała sesję edukacyjną zachęcającą do refleksji nad związkiem między rozwojem miasta, ekologią i pamięcią.

13 marca 2026 roku spacer tematyczny zatytułowany „Żydowskie prawo grzebalne na przykładzie cmentarza przy ul. Gwarnej” poprowadził Aleksander Schwarz, ekspert w dziedzinie dziedzictwa kulturowego i halachy, a także przedstawiciel Komisji Rabinicznej ds. Cmentarzy Żydowskich w Polsce. Agata Strządała z UMF przedstawiła kontekst historyczny cmentarza i działania upamiętniające. Sesja edukacyjna koncentrowała się na żydowskich praktykach pogrzebowych, religijnym i kulturowym znaczeniu grobów oraz zasadach etycznych związanych z ochroną miejsc pochówku. Osoby uczestniczące zapoznały się również z historią cmentarza i działaniami na rzecz jego upamiętnienia.

Trzeci spacer odbył się 22 marca 2026 roku pod tytułem „Śladami żydowskiego Breslau: Włodkowica–Gwarna”. Spacer rozpoczął się przy Synagodze pod Białym Bocianem, następnie prowadził grupę przez miejsca o znaczeniu historycznym dla społeczności żydowskiej miasta, a zakończył przy ul. Gwarnej opowieścią o znajdującym się tam ukrytym cmentarzu żydowskim. Uczestnicy zgłębiali historię życia żydowskiego w przedwojennym Breslau/ Wrocławiu, transformację dzielnicy w XIX i XX wieku oraz rolę przestrzeni miejskiej w zachowaniu pamięci. Spacer poruszał również temat zniszczenia dziedzictwa żydowskiego, w tym spalenia Nowej Synagogi podczas pogromu listopadowego w 1938 roku. Spacer poprowadził Maciej Wlazło, certyfikowany przewodnik miejski i edukator specjalizujący się w wielokulturowej historii Wrocławia. Aga Jabłońska z UMF zakończyła spacer na terenie cmentarza, prezentując jego historię, żydowską perspektywę w zakresie miejsc pochówku oraz działania upamiętniające.

Cykl przyczynił się do podniesienia świadomości na temat dziedzictwa żydowskiego we Wrocławiu, zainicjowania dyskusji na temat etycznych i zrównoważonych podejść do upamiętniania oraz wzmocnienia dialogu między ekspertami a lokalnymi społecznościami. Seria wydarzeń wsparła również rozwój praktyk partycypacyjnych w interpretacji dziedzictwa.

Fot.: Aga Jabłońska, Agata Strządała, Juliet D. Golden, Justyna Rubaszek.