6-8.03.2026 & 14.03.2026
Warsztaty interdyscyplinarne i konkurs „Upamiętnienie poprzez sztukę”
Studenckie projekty upamiętnienia terenu zniszczonego cmentarza żydowskiego we Wrocławiu
1/16
Program wydarzenia
„Upamiętnianie poprzez sztuki wizualne” to seria warsztatów, konkurs i publiczne wydarzenie poświęcone projektowaniu tymczasowego, artystycznego i zielonego upamiętnienia na terenie zapomnianego cmentarza żydowskiego przy ul. Gwarnej we Wrocławiu. Celem projektu było stworzenie przestrzeni, w której sztuka, projektowanie krajobrazu, badania nad pamięcią i refleksja etyczna mogły wspólnie pracować nad nowymi formami upamiętniania miejsc trudnego dziedzictwa. Organizatorami przedsięwzięcia byli Fundacja Urban Memory, Akademia Sztuk Pięknych im. Eugeniusza Gepperta we Wrocławiu, Uniwersytet Przyrodniczy we Wrocławiu oraz Uniwersytet Wrocławski - Instytut Socjologii.
Program poprzedził otwarty nabór skierowany do studentów kierunków artystycznych, projektowych, humanistycznych, społecznych i przyrodniczych. Wybrane osoby utworzyły interdyscyplinarne zespoły, łączące kompetencje z zakresu sztuk wizualnych, architektury krajobrazu, urbanistyki, filozofii, socjologii i studiów kulturowych. Warsztaty odbyły się w Akademii Sztuk Pięknych im. Eugeniusza Gepperta we Wrocławiu oraz na terenie dawnego cmentarza przy ul. Gwarnej. Pierwszy dzień poświęcono wykładom wprowadzającym, historycznemu i ekologicznemu kontekstowi miejsca oraz wizji lokalnej.
Uczestnicy pracowali pod opieką zespołu ekspertów reprezentujących instytucje dziedzictwa, środowisko akademickie i organizacje zajmujące się ochroną cmentarzy żydowskich. Aleksander Schwarz wprowadził zagadnienia prawa halachicznego, nieinwazyjnych form upamiętniania i zasad ochrony miejsc pochówku. Dr hab. Karolina Freino, dr Karolina Szymanowska i dr Agnieszka Kłos wspierały rozwój koncepcji artystycznych, działań partycypacyjnych oraz narracji związanych z pamięcią i dziedzictwem Zagłady. Perspektywę społeczną wnosiła dr Kamilla Biskupska, a zagadnienia zielonej infrastruktury i projektowania krajobrazu rozwijały dr inż. arch. Justyna Rubaszek oraz dr Liliana Serafin. Dodatkowe konsultacje dotyczące kontekstu miejskiego i interpretacji dziedzictwa zapewnili Wojciech Chrzanowski i Aga Jabłońska.
Drugi i trzeci dzień poświęcono pracy zespołowej nad projektami łączącymi sztuki wizualne, działania performatywne, rozwiązania ekologiczne i refleksję nad pamięcią. Format warsztatowy umożliwiał ciągły dialog pomiędzy studentami, ekspertami i aktywistami, a także testowanie różnych sposobów myślenia o tymczasowym upamiętnieniu w przestrzeni miejskiej.
Finał programu odbył się 14 marca 2026 roku i obejmował publiczne prezentacje projektów, obrady jury oraz ogłoszenie zwycięskiej koncepcji „Ray of the Past”. W ocenie prac uczestniczyli nie tylko przedstawiciele uczelni, organizatorów i środowisk zajmujących się ochroną dziedzictwa, lecz także potomkowie przedwojennych mieszkańców Breslau ze Szwecji i Stanów Zjednoczonych. Ich udział wniósł perspektywę transnarodową i międzypokoleniową do dyskusji o autentyczności, wrażliwości historycznej i etycznych aspektach upamiętniania dawnego cmentarza.
Wydarzenie skierowano przede wszystkim do studentów i młodych profesjonalistów zainteresowanych pamięcią publiczną, interpretacją dziedzictwa i sztuką zaangażowaną społecznie, ale także do szerszego grona odbiorców: aktywistów, organizacji społecznych, edukatorów, badaczy i mieszkańców Wrocławia. Program pokazał, że proces upamiętniania może być wspólnym działaniem łączącym wiedzę ekspercką, wrażliwość kulturową, odpowiedzialność ekologiczną i współpracę między instytucjami a społecznością lokalną.
Fot.: Wojciech Chrubasik, Aga Jabłońska, Karolina Szymanowska.
